waarom mag dit fragment over pim fortuyn nog steeds niet op tv?
Den Haag, maandag, 22 juni 2026.
Een fragment waarin Marcel van Dam Pim Fortuyn een ‘minderwaardig mens’ noemt, blijft geblokkeerd door BNNVARA – twintig jaar na dato. Minister Letschert (D66) vindt dat prima: censuur mag als het de veiligheid van betrokkenen beschermt. Critici noemen het een schande, want wie bepaalt eigenlijk wat we wel en niet mogen zien? Het debat over persvrijheid laait opnieuw op, terwijl de omroep zelf toegeeft dat de blokkade misschien niet meer nodig is. Eén ding is zeker: dit gaat niet over een stoffig archiefbeeld, maar over wie de macht heeft om onze geschiedenis te herschrijven.
twintig jaar stilte: wie beschermt wie eigenlijk?
Het fragment waarin Marcel van Dam Pim Fortuyn in 2002 een ‘minderwaardig mens’ noemt, ligt nog steeds onder een digitale stolp. BNNVARA blokkeerde het destijds omdat het na de moord op Fortuyn ‘een onbedoelde lading’ kreeg. De omroep vreesde voor de veiligheid van betrokkenen [1]. Twintig jaar later is die vrees nog steeds reden genoeg voor minister Robbert-Jan Letschert (D66) om de blokkade te verdedigen. ‘Censureren moet kunnen’, zei hij namens minister Franc Weerwind (D66) [1]. Maar wie beschermt wie hier eigenlijk? Van Dam leeft nog, Fortuyn niet. De context is veranderd, erkent BNNVARA zelf. Toch blijft het fragment geblokkeerd – alsof de tijd heeft stilgestaan [1]. Voor critici is dat een schande. ‘Een buitengewoon minderwaardig antwoord’, noemde GeenStijl het [1]. Want als omroepen zomaar mogen beslissen wat we wel en niet zien, wie controleert dan wie de waarheid mag vertellen?
de mythe van het ‘vetorecht’: wie bepaalt wat we mogen zien?
Het idee dat familie of betrokkenen een veto hebben over archiefbeelden? Klopt niet, zegt Letschert. Alleen rechthebbenden zoals omroepen mogen verzoeken om blokkades [2]. Maar in de praktijk voelt het voor veel mensen alsof er wel degelijk een veto ligt. Want wie bepaalt wat ‘veilig’ is? En wie beslist of een fragment ‘een onbedoelde lading’ heeft? BNNVARA blokkeerde het Fortuyn-fragment ooit uit angst voor de gevolgen. Nu zegt de omroep zelf dat die angst misschien niet meer nodig is [1]. Toch blijft de blokkade staan. Het lijkt alsof de omroep liever geen risico neemt – ook al betekent dat dat de geschiedenis wordt herschreven. Want laten we eerlijk zijn: dit gaat niet over een stoffig archiefbeeld. Dit gaat over wie de macht heeft om te bepalen wat we wel en niet mogen weten. En dat is een gevaarlijk spel. Want als we toestaan dat omroepen of politici bepalen wat ‘gepast’ is, waar eindigt het dan? Bij een geschiedenis die alleen nog maar bestaat uit wat niemand kwetst [2]?
een uitzondering of een regel? hoe vaak gebeurt dit eigenlijk?
Het percentage daadwerkelijk geblokkeerde fragmenten is laag, zegt Letschert [2]. Maar hoe laag precies? Daarover zwijgt de minister. Feit is dat journalisten en wetenschappers via het archiefportaal DAAN van Beeld & Geluid wél toegang hebben tot veel Fortuyn-beelden [2]. Maar voor uitzending op tv? Dan kan het zomaar gebeuren dat een omroep zegt: nee, dit mag niet. En dat terwijl hetzelfde fragment eerder wél is uitgezonden [2]. Het is een grijs gebied. Want wat als straks niet alleen Fortuyn-fragmenten worden geblokkeerd, maar ook beelden van andere controversiële politici? Of van demonstraties? Of van oorlogen? De vraag is niet alleen of censuur mag, maar ook: wie houdt de censors in de gaten? Want als niemand controleert wie wat blokkeert, wordt geschiedenis een kwestie van willekeur. En dat is een risico dat we ons niet kunnen veroorloven [alert! ‘geen exacte cijfers beschikbaar over aantal geblokkeerde fragmenten’].