Europa haalt de Balkan binnen: uitbreiding EU is nu een kwestie van veiligheid

2026-06-05 buitenland

Tivat, vrijdag, 5 juni 2026.
Montenegro wil in 2028 het 28ste EU-lid worden. Frankrijk en Duitsland presenteerden vrijdag 5 juni 2026 een plan voor stapsgewijze integratie. De EU telt al 13 jaar geen nieuwe leden.

Tivat, Montenegro: de EU trekt de Balkan in

In het Montenegrijnse kustplaatsje Tivat kwamen vrijdag 5 juni 2026 meer dan dertig Europese leiders bijeen voor de EU-Westelijke Balkantop [1][3]. Macron, Merz, Meloni en Von der Leyen schoven aan tafel met de leiders van Montenegro, Albanië, Servië, Noord-Macedonië, Bosnië-Herzegovina en Kosovo [1][3]. De boodschap van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen was helder: “Your place is at the heart of the European Union” [2]. Voor Nederland is dit geen ver-van-mijn-bed-show. Een grotere EU betekent andere stemverhoudingen, een ander budget en een nieuw gemeenschappelijk buitenlandbeleid [GPT]. De urgentie komt van buiten Europa: Rusland en China winnen al jaren invloed in de regio [1][3][6]. EU-Raadsvoorzitter António Costa noemde de uitbreiding “not just an opportunity; it is a geostrategic necessity for Europe” [1]. Dat is diplomatentaal voor: als wij het niet doen, doet Moskou het. De top is ook de eerste bijeenkomst van EU-leiders sinds april 2026, toen de Hongaarse premier Viktor Orbán bij verkiezingen werd verslagen [1]. Zijn opvolger Péter Magyar liet op 3 juni 2026 meteen het Hongaarse veto over Oekraïne vallen, waardoor Oekraïne en Moldavië later in juni 2026 onderhandelingen kunnen openen over de eerste hoofdstukken van het EU-regelboek [3].

Dertien jaar stilstand, nu een turboplan van Parijs en Berlijn

De EU heeft al dertien jaar geen enkel nieuw lid toegelaten [2]. Bondskanselier Friedrich Merz zei het vrijuit: “If we haven’t admitted a single country for 13 years, we can say that the EU has made some of its own mistakes” [2]. Om die fout te herstellen presenteerden Frankrijk en Duitsland op 4 juni 2026 een gezamenlijk non-paper getiteld “A New Momentum for Enlargement” [7]. Het plan is slim: kandidaatlanden krijgen alvast toegang tot de interne markt, Erasmus+, Horizon Europe en het betalingssysteem SEPA, nog vóór ze officieel lid zijn [7]. Ze mogen als waarnemer aanschuiven bij EU-Raadsvergaderingen zodra ze relevante onderhandelingshoofdstukken afsluiten, maar zonder stemrecht [7]. De voordelen zijn omkeerbaar: wie de rechtsstaat de rug toekeert, verliest de privileges weer [7]. Het meest ambitieuze onderdeel is een zogeheten “EEA+-model”, waarbij kandidaten die de hoofdstukken 1 tot en met 5 afronden volledige toegang krijgen tot de interne markt [7]. Montenegro loopt voorop. Het land van circa 623.000 inwoners, dat in 2017 al lid werd van de NAVO, mikt op EU-lidmaatschap in 2028 onder de noemer “28 by 28” [1]. In mei 2026 vergaderde al een technische werkgroep in Tivat om het toetredingsverdrag voor Montenegro op te stellen [3]. Onderzoeker Faruk Bašić van het Brussels Institute for Geopolitics plaatst wel een kanttekening: “The EU is trying to find a way how to admit a country that isn’t fully ready to be admitted without losing the ability to hold it accountable after the fact” [1].

Servië ontbreekt, roaming wordt goedkoper: wat u morgen merkt

Niet alles verliep vlekkeloos in Tivat. Montenegro weigerde op 3 juni 2026 87 Serviërs de toegang nadat zij op een Air Serbia-vlucht arriveerden met communicatieapparatuur en spandoeken met de tekst “Serbia wins” [5]. De Servische inlichtingendienst BIA adviseerde president Aleksandar Vučić daarop om niet naar de top te reizen vanwege “hostile activities of foreign secret services and a presence of a criminal clan” [5]. Vučić bleef thuis. Servië staat er sowieso slecht voor: het land riskeert het verlies van circa 1,5 miljard euro aan EU-fondsen als het de democratische achteruitgang niet stopt en zijn buitenlandbeleid niet afstemt op dat van de EU [5]. Servië weigert tot nu toe de EU-sancties tegen Rusland te steunen, mede na een gewelddadige crackdown op demonstranten in november 2025 [3]. Voor de gewone burger levert de top al snel iets concreets op: de EU-Raad keurde voorafgaand aan de top een besluit goed om gesprekken te starten over het afschaffen van roamingkosten in de zes Westelijke Balkanlanden [3]. Wie straks op vakantie gaat in Montenegro of Albanië, belt en sms’t mogelijk even goedkoop als thuis. Dat is misschien wel de tastbaarste winst van een top die verder draait om grote geopolitieke woorden en lange onderhandelingshoofdstukken.

Bronnen

EU-uitbreiding Westelijke Balkan