Groningse sterrenkundige ontrafelt de wilde jeugd van de Melkweg en wint daarmee een miljoen dollar
Groningen, vrijdag, 12 juni 2026.
Amina Helmi bewees dat de Melkweg tien miljard jaar geleden botste met een ander sterrenstelsel. Die ontdekking leverde haar op 9 juni 2026 de Kavli-prijs op.
De sterrenarcheologe uit Groningen
Groningen mag trots zijn. Amina Helmi (55), hoogleraar aan het Kapteyn Astronomisch Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen, won op 9 juni 2026 de Kavli-prijs voor astrofysica [1]. Ze deelt de prijs van één miljoen dollar met Vasily Belokurov van de Universiteit van Cambridge en Rodrigo Ibata van de Universiteit van Straatsburg [2][4]. De Noorse Academie van Wetenschappen en Letteren reikt de prijs elke twee jaar uit en beschouwt die als een van de hoogste wetenschappelijke onderscheidingen ter wereld — door velen gezien als de Nobelprijs van de sterrenkunde [6]. De officiële uitreiking volgt in september 2026 in Oslo [5][7].
Tien miljard jaar geschiedenis in bewegingen van sterren
Helmi doet aan galactische archeologie. Geen schepje en zeef, maar data van de Gaia-ruimtetelescoop van ESA [5]. Ze analyseert de bewegingen, posities en chemische samenstelling van miljarden sterren. Die sterren werken als een soort DNA: ze dragen de herinneringen van vroegere botsingen met zich mee [1]. In 2018 ontrafelde Helmi zo de botsing tussen de Melkweg en het sterrenstelsel Gaia-Enceladus, een sterrenstelsel dat ongeveer een kwart van de toenmalige massa van de Melkweg had [1][3]. Die klap, zo’n tien miljard jaar geleden, bepaalde letterlijk hoe onze Melkweg er vandaag uitziet [3]. Het vormde de binnenkant van de halo en schudde de vroege schijf van de Melkweg stevig door elkaar [3]. Helmi zelf omschrijft het treffend: “Dit is echt de laatste hele grote samensmelting. Sindsdien is de Melkweg gewoon volwassen geworden. Maar de jeugd was eigenlijk best wild.” [1] Eerder ontdekte ze al de naar haar vernoemde Helmi-stroom, een spoor van sterren dat getuigt van een nog oudere botsing [1]. Haar mede-laureaat Rodrigo Ibata ontdekte in 1994 al het Sagittarius-dwergsterrenstelsel, het eerste directe bewijs dat de Melkweg actief kleinere sterrenstelsels opslikt [3]. Belokurov bracht in 2006 met data van de Sloan Digital Sky Survey het zogenoemde ‘Field of Streams’ in kaart [3]. Samen bewezen de drie dat de Melkweg gebouwd is door miljarden jaren van galactische fusies [4][7].
Prijzengeld voor de volgende generatie
Helmi wist al sinds eind maart 2026 dat ze de prijs had gewonnen — maar mocht het niemand vertellen [1]. “Dat was wel heel spannend en moeilijk,” zei ze daarover [1]. De drie laureaten delen het prijzengeld van één miljoen dollar gelijkelijk [4]. Helmi wil haar deel gebruiken om jonge meisjes uit kansarme gebieden te helpen die dromen van een carrière als sterrenkundige [1]. Een mooie cirkel: de in Argentinië geboren Helmi raakte als meisje zelf al gefascineerd door het heelal [2]. Nu helpt ze anderen dezelfde droom na te jagen. De Rijksuniversiteit Groningen reageerde enthousiast: het CvB feliciteerde Helmi en noemde de Kavli-prijs ook wel de Nobelprijs voor de sterrenkunde [6]. Er is inderdaad iets boven Groningen.