Voor het eerst sinds 1945 staat een neo-nazi op het punt burgemeester te worden van een Duitse stad
Oost-Duitsland, zondag, 7 juni 2026.
Vandaag, 7 juni 2026, stemmen inwoners van Aue-Bad Schlema. Een neo-nazi kan burgemeester worden. Dat is niet meer voorgekomen sinds het Derde Rijk.
Een stadje in Duitsland schrijft mogelijk geschiedenis — en niet op een mooie manier
In het Saksische Aue-Bad Schlema, een stadje van circa 19.000 inwoners in Oost-Duitsland, stemmen inwoners vandaag, 7 juni 2026, in de tweede ronde van de burgemeestersverkiezingen [1][2]. De kandidaat die de eerste ronde won, is Stefan Hartung — een 37-jarige IT-ondernemer en vicevoorzitter van de Freie Sachsen, een partij die de Duitse binnenlandse inlichtingendienst heeft bestempeld als een extremistische organisatie die een gevaar vormt voor de grondwet [1]. Hartung is daarnaast nog steeds lid van Die Heimat, de voormalige NPD, een partij die het hoogste Duitse gerechtshof heeft geoordeeld ‘vergelijkbaar van aard met het nationaalsocialisme’ [1][2]. Zijn tegenstander in de stichwahl is Marcus Hoffmann van de CDU, die steun krijgt van onder meer de Linken en de Freie Wähler [2]. In de eerste ronde op 10 mei 2026 haalde Hartung 29,0 procent van de stemmen, Hoffmann 23,6 procent en AfD-kandidaat Lars Bochmann 18,5 procent — die laatste doet vandaag niet meer mee [2]. Zelf zegt Hartung geen neo-nazi te zijn en belooft hij de democratie juist te versterken [2]. Maar zijn partij propageert wel de ‘Säxit’ — de afscheiding van Saksen uit de Bondsrepubliek [2]. Regionale ondernemers en verenigingen waarschuwen al voor zware imagoschade voor de regio als hij wint [2].
Hoe komt een neo-nazi zo ver? Kijk naar de Postplatz
Aue-Bad Schlema is geen willekeurig stadje. De Postplatz, het centrale plein, stond jarenlang bekend als onveilig: in 2024 werden er 94 strafbare feiten geregistreerd, waaronder zes gevallen van mesaanvallen [2]. De stad riep dat jaar symbolisch de ‘asielinoodtoestand’ uit [2]. In 2025 kalmeerde de situatie nadat recidivisten werden opgesloten [2]. Maar de stemming bleef grimmig. Het aandeel buitenlanders in de stad steeg van circa 1 procent in 2006 naar ongeveer 9 procent in 2026 — nog altijd ruim onder het nationale gemiddelde van 14,8 procent [2]. Hartung speelde handig in op die onrust. Als jongere trad hij toe tot de NPD, in 2009 won hij al een zetel in de gemeenteraad van Bad Schlema, en in 2013 organiseerde hij protestmarsen — zogenoemde ‘Lichtelläufe’ — tegen een asielopvang in het nabijgelegen Schneeberg [2]. Voor Nederlandse lezers klinkt dit herkenbaar: ook in Nederland laait het debat over migratie en veiligheid regelmatig op. Het verschil is dat in Aue-Bad Schlema iemand met een openlijk extremistische achtergrond vandaag burgemeester kan worden. Dat is in geen enkele West-Europese democratie eerder voorgekomen in het naoorlogse tijdperk [1][GPT].
Een historische grens, en een bredere trend
Politicoloog Benjamin Höhne van de universiteit in het nabijgelegen Chemnitz spreekt van ‘een historische breuk zoals we die niet hebben gezien sinds de oprichting van de Bondsrepubliek in 1949’ [1]. Dat is geen kleine uitspraak. Tachtig jaar lang wezen Duitse kiezers neo-nazi burgemeesterskandidaten consequent af — tot nu [1]. De context maakt het nog zorgwekkender. Volgens een bericht van Tagesschau op 6 juni 2026, gebaseerd op de Welt am Sonntag, registreerden de Duitse deelstaten in 2025 minstens 85.000 politiek gemotiveerde misdrijven — in 2024 waren dat er 84.200, destijds al een recordaantal [3]. In 2015 lag dat cijfer nog op 39.000 [3]. Dat is een stijging van 117.949 procent in tien jaar. Ongeveer de helft van die misdrijven wordt toegerekend aan het rechtsextreme spectrum [3]. Ter vergelijking: in juni 2024 haalde de bekende neo-nazi Tommy Frenck in het Thüringse Hildburghausen 24,9 procent in de eerste ronde van de districtsverkiezingen, maar verloor hij de tweede ronde met 30,5 procent tegenover 69,5 procent voor zijn tegenstander [3]. Dat patroon — winnen in ronde één, verliezen in ronde twee — is precies wat democratische partijen in Aue-Bad Schlema vandaag hopen te herhalen. Of dat lukt, weten we vanavond.