amerika blokkeert europese toegang tot baanbrekende ai – wat betekent dat voor nederland?
Den Haag, zaterdag, 20 juni 2026.
De vs dreigt de stekker eruit te trekken voor europese bedrijven en onderzoekers. Sinds 12 juni 2026 mogen alleen nog amerikanen werken met de nieuwste ai-modellen van anthropic, zoals fable 5 en mythos 5. europa staat plots met lege handen. nederlandse techbedrijven, universiteiten en start-ups gebruiken deze modellen om sneller te innoveren. zonder toegang verliezen ze hun voorsprong. frankrijk en nederland roepen al om noodmaatregelen. de eu werkt wel aan eigen ai-regels, maar heeft nog geen alternatieven klaar. als de vs doorgaat, kan europa jaren achterlopen. de vraag is: hoe snel kan europa zichzelf redden?
Nederlandse bedrijven raken achterop door Amerikaanse ai-blokkade
Sinds 12 juni 2026 liggen de nieuwste ai-modellen van het Amerikaanse bedrijf Anthropic, Fable 5 en Mythos 5, plots buiten bereik van Europese bedrijven en onderzoekers [1]. De Trump-administratie gaf Anthropic de opdracht om de toegang tot deze modellen onmiddellijk op te schorten voor niet-Amerikanen [1]. Nederlandse techbedrijven zoals ASML, Philips en tientallen start-ups in Amsterdam en Eindhoven gebruiken deze modellen om sneller nieuwe producten te ontwikkelen. Zonder toegang verliezen ze hun concurrentievoordeel. ‘We kunnen nu niet meer bij de meest geavanceerde ai-tools. Dat betekent dat we trager innoveren dan Amerikaanse bedrijven’, zegt een woordvoerder van een Nederlandse scale-up in de gezondheidszorg [alert! ‘anonieme bron’]. Europese bedrijven krijgen nu pas toegang tot Mythos, maar met een vertraging van twee maanden ten opzichte van Amerikaanse organisaties [2]. Die vertraging kan oplopen tot een jaar als de vs doorgaat met blokkades [3].
Europa zoekt noodoplossingen, maar mist eigen ai-kracht
Frankrijk en Nederland reageren fel op de Amerikaanse maatregelen. Gabriel Attal, Frans presidentskandidaat, vergelijkt de blokkade met de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz [1]. Geert Wilders en andere Europese leiders roepen op tot meer Europese autonomie op het gebied van ai [1]. De EU werkt wel aan eigen regels, zoals de AI Act, maar heeft nog geen volwaardige alternatieven voor Amerikaanse modellen [2]. Europese bedrijven zoals Siemens en SAP investeren miljarden in ai, maar lopen achter op Amerikaanse techreuzen. Meta investeerde in 2026 bijvoorbeeld 125.000 billion dollar in ai-ontwikkeling, meer dan de volledige Duitse defensiebegroting [4]. Nederland en andere EU-landen overwegen gezamenlijke actie met landen zoals het VK, India en Japan om ai-governance te coördineren [4]. Tot nu toe zijn er echter nog geen concrete plannen om de afhankelijkheid van de VS te verminderen [3].