amerika blokkeert toegang tot baanbrekende ai, maar wie profiteert er eigenlijk van?
Den Haag, zaterdag, 20 juni 2026.
De vs leggen strenge beperkingen op aan geavanceerde ai-modellen van Anthropic, zoals Mythos 5 en Fable 5. De reden? Veiligheidsrisico’s: onderzoekers wisten de beveiliging te omzeilen. Maar het verbod roept vragen op. Europese experts waarschuwen dat de vs hiermee hun eigen concurrentiepositie verzwakken. China ligt immers maar enkele maanden achter. Nederland en de eu zoeken naar een eigen koers: open innovatie, maar met oog voor veiligheid. Ondertussen blokkeren banken als JPMorgan al ai-toegang in Hongkong. De geopolitieke strijd om ai is losgebarsten – en Europa moet kiezen: meedoen of zelf bouwen?
politieke schaakmat: wie blokkeert wie?
De Amerikaanse regering heeft op 13 juni 2026 de toegang tot Anthropics meest geavanceerde AI-modellen, Mythos 5 en Fable 5, drastisch ingeperkt [1]. David Sacks, voorzitter van de President’s Council of Advisors on Science and Technology, bevestigde dat de beslissing volgde op rapporten van een niet nader genoemde testpartner. Die ontdekte dat de modellen ‘AI-jailbroken’ konden worden, waardoor gebruikers veiligheidsmaatregelen konden omzeilen [1]. ‘Anthropic heeft de keuze gekregen: de problemen oplossen of de modellen terugtrekken,’ aldus Sacks [1]. Het bedrijf zelf bestrijdt de Amerikaanse beoordeling. Volgens hen zijn de aangetoonde kwetsbaarheden beperkt en betreffen ze bekende softwarefouten die ook in andere, publiekelijk toegankelijke AI-modellen voorkomen [2]. Het verbod geldt specifiek voor buitenlandse gebruikers, zowel binnen als buiten de VS [2]. Nederlandse bedrijven die met deze modellen werken, zoals fintech-startups of cybersecurityfirma’s, kunnen dus plotseling zonder cruciale tools komen te zitten. Stel je voor: je ontwikkelt een fraudedetectiesysteem en van de ene op de andere dag valt je belangrijkste AI-component weg. Dat is precies wat er nu gebeurt [2].
europa’s dilemma: meedoen of zelf bouwen?
De Europese Commissie reageerde snel. Vice-voorzitter Henna Virkkunen benadrukte op 15 juni dat Europa een economische kans is, geen veiligheidsrisico [1]. ‘We zijn en blijven een betrouwbare partner. Daarom moeten we samenwerken aan krachtige AI-modellen. Dit is een wereldwijde uitdaging en onderstreept de noodzaak van Europese technologische soevereiniteit,’ zei ze [1]. Nederland volgt deze lijn, maar met nuances. Het kabinet onderzoekt momenteel hoe Nederland hierop kan inspelen, zowel op Europees als nationaal niveau [GPT]. De Nederlandse techsector, sterk afhankelijk van internationale kennisuitwisseling, kijkt met argusogen naar de ontwikkelingen. Raymond Canisius, directeur bij Simac, waarschuwt dat afhankelijkheid van buitenlandse AI-platformen een bedrijfsrisico is geworden [5]. Zijn bedrijf investeert daarom in een Nederlands cloud- en AI-platform met open standaarden [5]. Ook JPMorgan en Goldman Sachs hebben al maatregelen genomen. Zij blokkeerden de toegang tot Anthropics Claude-modellen voor medewerkers in Hongkong, vanwege licentiebeperkingen die gebruik in heel Groot-China uitsluiten [4]. Voor Nederlandse bedrijven met vestigingen in Azië betekent dit extra complexiteit: moeten ze hun AI-strategie per regio aanpassen? [4]
de prijs van veiligheid: wie wint er eigenlijk?
Cybersecurity-experts zijn verdeeld. Een groep van tientallen experts tekende op 18 juni protest aan tegen het verbod [2]. Volgens hen schaadt het Amerikaanse AI-verbod juist de verdedigers, creëert het marktonzekerheid en ondermijnt het de Amerikaanse positie, zonder dat daar een voldoende groot veiligheidsrisico tegenover staat [2]. Howard Lutnick, Amerikaans minister van Handel, en Sean Cairncross, nationaal directeur Cyberveiligheid, ontvingen een open brief waarin experts erkennen dat Mythos 5 krachtig is in het detecteren van softwarefouten en het ontwikkelen van exploits. Maar, zo benadrukken ze, andere commerciële en open-source modellen hebben vergelijkbare capaciteiten [2]. De experts wijzen op een cruciaal punt: Chinese AI-modellen lopen slechts enkele maanden achter op de beste Amerikaanse systemen [2]. Het Amerikaanse verbod vertraagt dus vooral de eigen respons op aanvallers die wel Chinese modellen kunnen gebruiken. Het resultaat? Een verzwakte concurrentiepositie voor de VS en een versterkte positie voor rivalen [2]. Rutger Bregman ziet in de AI-scepsis een parallel met klimaatontkenning [6]. Maar econoom Hans Stegeman wijst erop dat, anders dan bij klimaatverandering, nog volstrekt onduidelijk is wat AI ons precies gaat brengen [6]. Voor Nederlandse burgers en bedrijven betekent dit een onzekere toekomst. Moeten we vertrouwen op Amerikaanse AI, Europese samenwerking, of zelf de schouders eronder zetten? De klok tikt. Chinese AI-ontwikkeling = Amerikaanse AI-ontwikkeling - 3 maanden [2].