Anthropic weigerde dodelijke AI te bouwen en won daarmee een rechtszaak én een NSA-contract
Washington, donderdag, 28 mei 2026.
Het Pentagon noemde Anthropic een veiligheidsrisico. De NSA tekende drie maanden later een contract op Anthropic’s eigen voorwaarden. Ethische grenzen bleken geen obstakel, maar een blauwdruk.
In de VS: het Pentagon verliest een principieel gevecht
In de Verenigde Staten speelt een conflict dat ook voor Nederlanders relevant is: welke grenzen stellen we aan AI in handen van het leger? Het begon begin 2026, toen het Amerikaanse ministerie van Defensie — het Pentagon — van Anthropic eiste dat zijn AI-systeem Claude beschikbaar zou worden voor volledig autonome wapensystemen en grootschalige binnenlandse surveillance van burgers [2]. Anthropic weigerde. Het bedrijf bouwt zijn AI op ethische principes en had daar een harde grens ingebouwd: Claude heeft, in de woorden van CEO Dario Amodei, een soort ‘ik stop hier’-knop voor taken die het systeem als onethisch beoordeelt [2]. Het Pentagon reageerde furieus. Defensie-onderminister Emil Michael verwoordde de frustratie zo: ‘We realiseerden ons dat we afhankelijk zijn van deze ene aanbieder die zijn eigen beleidsvoorkeuren in het midden van een operatie wil invoegen’ [2]. Het ministerie bestempelde Anthropic als een ‘bedreiging voor de nationale veiligheidsketen’ — een aanduiding die direct de zakelijke relaties met Amazon, Google en Nvidia in gevaar bracht [2]. Anthropic stapte naar de rechter.
Rechtbank noemt Pentagon-aanpak ‘Orwelliaans’
De rechtszaak draaide snel in Anthropics voordeel. In april 2026 oordeelde een federale rechter in San Francisco in het voordeel van Anthropic en blokkeerde de Pentagon-aanduiding [5]. De rechter noemde de acties van het ministerie ronduit ‘Orwelliaans’ [2]. Daarna volgde een hoger beroep. Op 12 mei 2026 boog een driekoppig panel van het Amerikaanse Hof van Beroep voor het District of Columbia zich over de zaak [5]. Rechter Karen LeCraft Henderson stak haar mening niet onder stoelen of banken: ‘Voor mij is dit gewoon een spectaculaire overschrijding door het ministerie van Defensie’ [5]. Haar collega rechter Neomi Rao was minder uitgesproken, wat het panel verdeeld maakte [5]. Intussen had Anthropic de Trump-regering ook een praktisch argument aangeboden: zijn nieuwe model Mythos kan de overheid helpen bij de verdediging tegen cyberaanvallen [2]. Dat zette de regering aan het denken. Eind april 2026 trok de Trump-administratie zich terug uit de confrontatie [2]. Advocaten van Anthropic stelden voor de rechter dat het Pentagon voor het eerst een nationale veiligheidsbevoegdheid inzette tegen een Amerikaans bedrijf, simpelweg om leverage te krijgen in een contractonderhandeling [5].
De NSA doet het anders — en dat is een signaal voor de wereld
Dan de verrassende wending, op 25 mei 2026: de NSA — de Amerikaanse inlichtingendienst die wettelijk toch al geen binnenlandse operaties mag uitvoeren — sloot een contract met Anthropic op Anthropics eigen voorwaarden [6]. De omstreden clausule die het Pentagon eiste, ontbreekt volledig in het NSA-contract [6]. Met andere woorden: de ethische grenzen die het Pentagon drie maanden eerder een ‘besmettingsrisico’ noemde, werden door de NSA juist omarmd als werkbare infrastructuur [6]. Dit is meer dan een Amerikaans kantoorgevecht. Voor Nederland en Europa toont deze zaak dat AI-bedrijven die vasthouden aan ethische principes niet per definitie de markt verliezen — ze kunnen die markt juist opnieuw definiëren. OpenAI koos een andere weg: dat bedrijf tekende een contract met het Pentagon dat gebruik toestaat voor ‘alle wettelijke doeleinden’, tenzij menselijke controle wettelijk vereist is [2]. CEO Sam Altman zei in februari 2026 wel solidair te zijn met Anthropics veiligheidsgrenzen, maar de handtekening staat er [2]. Het contrast is scherp. Terwijl politici wereldwijd debatteren over AI-regulering — senator Bernie Sanders diende in 2026 zelfs een wetsvoorstel in voor een moratorium op nieuwe AI-datacenters [2] — laat deze zaak zien dat de echte strijd al gevoerd wordt in rechtszalen en contractonderhandelingen. Voor Nederlandse bedrijven en overheden die nu AI-systemen inkopen: de vraag welke grenzen een AI-aanbieder hanteert, is geen technische bijzaak. Het is de kern van het contract.