Europa stuurt illegale migranten sneller terug: wat betekent dit nieuwe akkoord?
Brussel, maandag, 8 juni 2026.
Europa heeft op 1 juni 2026 een akkoord bereikt over strengere terugkeerregels voor illegale migranten. Wie niet meewerkt, kan nu tot 24 maanden worden vastgehouden. Tegelijk waarschuwen Leidse juristen: sommige regels botsen mogelijk met mensenrechten.
Wat er op 1 juni werd besloten
Op 1 juni 2026 bereikten onderhandelaars van het Europees Parlement en de Raad van de EU een voorlopig akkoord over nieuwe terugkeerregels voor illegale migranten van buiten de EU [1]. De architect aan parlementaire zijde, rapporteur Malik Azmani, omschreef het resultaat nuchter maar trots: “After nearly two decades, the EU’s rules on returns were overdue for reform” [1]. En dat klopt: de vorige terugkeerrichtlijn dateerde uit 2008 en haalde in 2024 een effectief terugkeerpercentage van slechts 20 procent in de hele EU [7]. In Frankrijk lag dat zelfs op circa 10,5 procent [7]. Hoog tijd dus voor een update. De nieuwe regels vervangen die verouderde richtlijn door een verordening, die direct van kracht is in alle 27 lidstaten [7]. Concreet: wie illegaal in de EU verblijft en niet meewerkt aan terugkeer, een vluchtrisico vormt of een gevaar is voor de openbare orde, kan op basis van een individuele beoordeling tot 24 maanden worden gedetineerd, met een mogelijke verlenging van nog eens 6 maanden [1]. Nieuw is ook het zogeheten “Europees terugkeerbesluit”: dat wordt gedeeld via het Schengeninformatiesysteem (SIS), zodat élke EU-lidstaat het besluit kan herkennen en handhaven [1]. Migranten kunnen straks dus niet meer van lidstaat naar lidstaat reizen om een nieuwe procedure te starten. Tegelijk mogen lidstaten migranten overdragen aan “return hubs” in derde landen, mits die landen mensenrechten en het non-refoulementbeginsel naleven [1]. De definitieve tekst moet nog formeel worden goedgekeurd door zowel het Europees Parlement als de Raad voordat de wet in werking treedt [1].
De bredere context: het migratiepact gaat op 12 juni in
Het terugkeerakkoord staat niet op zichzelf. Op 12 juni 2026 treedt het volledige EU-migratie- en asielpact in werking [2]. Dat pact verplicht grenslanden om binnen zeven dagen identiteits-, gezondheids- en veiligheidscontroles uit te voeren bij aankomst van migranten [2]. Ook wordt de Eurodac-database geüpgraded voor betere tracking [2]. Landen die geen asielzoekers willen opnemen, betalen circa €20.000 per geweigerde aanvrager in een gezamenlijk EU-fonds, met een minimumquotum van 30.000 herplaatsingen per jaar voor de gehele EU [2]. De druk is groot: in 2025 dienden migranten in de EU maar liefst 669.400 eerste asielaanvragen in en vonden er 178.000 irreguliere grensoverschrijdingen plaats [2]. Vijf lidstaten — Spanje, Italië, Frankrijk, Duitsland en Griekenland — vingen 83 procent van alle eerste asielaanvragen op [2]. De Ierse regeringspartij Fianna Fáil noemde het migratiepact “de grootste hervorming van het asielrecht in een generatie” [3]. Of alle 27 lidstaten er klaar voor zijn, blijft een open vraag: de Europese Commissie concludeerde in haar meest recente State of Play-rapport dat de belangrijkste pijlers van het nieuwe systeem “op hun plaats” zijn, maar kritische stemmen twijfelen [2][alert! ‘De Commissie heeft geen gedetailleerde lidstaat-per-lidstaat implementatiestatus gepubliceerd in de verstrekte bronnen’].
Leidse juristen luiden de alarmbel
Niet iedereen juicht. Op 2 juni 2026 — de dag na het akkoord — namen Talha Gunay en Mark Klaassen van de afdeling Europees Recht van de Universiteit Leiden het woord op de jaarlijkse State of the Art-conferentie van het Nederlandse ministerie van Asiel en Migratie [4]. Hun boodschap was helder: de nieuwe regels wijken op meerdere punten af van eerdere uitspraken van het Hof van Justitie van de EU over het EU-Handvest van de Grondrechten [4]. Het grootste pijnpunt: de verordening lijkt het mogelijk te maken een terugkeerbesluit uit te vaardigen ook als er een risico op refoulement bestaat — het terugsturen van mensen naar een land waar zij gevaar lopen [4]. Dat botst met internationaal recht. Bovendien stellen de Leidse onderzoekers dat zwaardere sancties voor migranten die het terugkeerproces tegenwerken, juist averechts kunnen werken: mensen duiken dan onder, waardoor terugkeer moeilijker wordt in plaats van makkelijker [4]. De Europese Commissie evalueert de werking van het systeem uiterlijk in juni 2028 en kan dan nieuwe regels voorstellen, waaronder verplichte wederzijdse erkenning van terugkeerbesluiten door alle lidstaten [1]. Tot die tijd is de vraag of het akkoord in de praktijk zo effectief uitpakt als de politiek hoopt — of dat juristen en rechters alsnog roet in het eten gooien.