Philip Morris bouwt een AI-machine die jouw stem steelt
Brussel, vrijdag, 5 juni 2026.
Philip Morris zet vandaag, 5 juni 2026, een slimme AI-tool in om Europese tabakswetgeving te saboteren. De tool herschrijft zelfs pro-verbod-teksten naar lobbyargumenten. Al 32.000 reacties zijn ingediend bij de EU.
De AI-tool die je mening omschrijft
In België en Nederland hangen vandaag, 5 juni 2026, posters van Philip Morris met een QR-code en de tekst ‘Uw keuzevrijheid loopt gevaar’ [1][2]. Scan je die code, dan belandt je op een website waar een AI-tool jouw mening omschrijft naar een bezwaar tegen strengere Europese tabakswetgeving [1][2]. Zelfs als je invult dat je voor een verbod bent. Advocaat Laura van Gijn testte het zelf: ‘Als je handmatig invult: ik wil een verbod, verbod, verbod. En ik ben voor verdere beperkingen, dan genereert de tool een verhaaltje waarbij die uit zichzelf dingen zegt als: het is tijd om de focus te verschuiven naar minder schadelijke alternatieven’ [2]. De tool stuurt de invoer dus altijd in de richting die Philip Morris goed uitkomt [1][2]. Philip Morris is daarin niet alleen: ook British American Tobacco heeft zo’n tool [1]. In heel Europa zijn inmiddels al 32.000 reacties ingediend bij de Europese Commissie, vermoedelijk grotendeels via dit soort AI-tools [1]. Uit eerder onderzoek van antilobby-consultancy Impact Unfiltered bleek al in november 2025 dat zeker de helft van de 18.000 reacties op een eerdere Europese consultatie automatisch was gegenereerd door de tabakslobby [3].
Artsen trekken aan de noodrem
Longpatholoog Danielle Cohen omschrijft de campagne als ‘een zorgvuldig ontworpen beïnvloedingscampagne die de indruk wekt dat mensen zelfstandig hun mening geven, terwijl zij in werkelijkheid in een vooraf bepaalde richting worden gestuurd’ [2]. Vandaag, 5 juni 2026, dienen Cohen samen met longartsen Wanda de Kanter en Frank Borm een officiële klacht in bij de Reclame Code Commissie tegen de campagne [1][2]. De klacht stelt dat de posters verboden tabaksreclame zijn, omdat ze verhitte tabak presenteren als minder schadelijk alternatief [2]. Tegelijkertijd blokkeren Cohen en collega’s van de Rookvrije Generatie — gesteund door de Hartstichting, KWF Kankerbestrijding en het Longfonds — fysiek het zicht op een poster in winkelcentrum Hoog Catharijne in Utrecht [1]. Ruim 1.500 artsen steunen de klacht [2]. Na een uitspraak van de Reclame Code Commissie overwegen de artsen ook naar de civiele rechter te stappen [2]. Cohen is helder over de urgentie: ‘We hebben alle registers opengetrokken’ [2]. De timing is niet toevallig: de Europese Commissie herziet momenteel de Tabaksproductenrichtlijn, een proces dat slechts eens in de tien tot vijftien jaar plaatsvindt [1][2].
Waarom dit Nederland direct raakt
Voor Nederlandse lezers is dit geen ver-van-mijn-bed-show. Roken veroorzaakt jaarlijks 700.000 doden in Europa [2] en in Nederland sterven er elk jaar naar schatting 20.000 mensen aan de gevolgen van tabak [3]. De herziening van de Europese tabakswetgeving bepaalt mede of Nederland straks een hoge minimumaccijns op alle tabaksproducten kan invoeren, een Europees smaakjesverbod kan realiseren, en of landen tabak voor specifieke generaties geheel kunnen verbieden [1]. Worden die maatregelen afgezwakt door een vloed van door AI gegenereerde bezwaren, dan betaalt de Nederlandse volksgezondheid de prijs. Cohen verwoordt het scherpst: ‘De strijd is asymmetrisch, want de tabakslobby heeft het geld om dit soort sites te bouwen, en wij niet’ [1]. Vandaag vergadert demissionair minister Bruijn van VWS bovendien in Brussel met zijn EU-collega’s over de tabaksaccijns [4]. De campagne van Philip Morris en de klacht van de artsen komen dus op precies het juiste — of verkeerde — moment. Dat is geen toeval [1][2].